EGZOTYCZNY TEATR ILUZJI

Frank Duveneck - "Turecki giermek ( 1876)

Dzisiaj, po dluższej przerwie, przyjrzymy się dziełu, które na pierwszy rzut oka hipnotyzuje widza swoją surową, orientalną atmosferą, ale przy bliższym poznaniu odsłania przed nami fascynującą grę pozorów i symboli. 

Przed Państwem „Turecki giermek” (znany też jako The Turkish Page) autorstwa amerykańskiego mistrza Franka Duvenecka.

Na pierwszym planie widzą Państwo znużonego, bosego chłopca w czerwonym fezie, u stóp którego rozgrywa się niezwykły dialog natury z przedmiotem. Oto wspaniała, biała papuga kakadu z nastroszonym, pomarańczowym czubem, pochyla się z zaciekawieniem nad metalową misą.

I tu docieramy do najbardziej zagadkowego elementu tego płótna, który tak często intryguje miłośników sztuki. W misie, obok ciemnych winogron, lśni jaskrawy, owalny kształt. Ptak, misa i... jajo? – zapyta wielu z nas, dając się ponieść genialnej iluzji malarza. 

Ta intrygująca żółta bryła to w rzeczywistości dojrzała cytryna. Jednak Duveneck nie umieścił jej tam przypadkowo. W XIX-wiecznym malarstwie cytryna, będąca towarem luksusowym i sprowadzanym z dalekich krajów, była symbolem statusu, ale tutaj, w sąsiedztwie egzotycznego ptaka, jej owalny kształt staje się wizualną metaforą jaja – symbolu początku, narodzin i kruchości życia. 

Papuga nie szuka pokarmu, ona bada ten tajemniczy obiekt, jakby próbowała odnaleźć w nim cząstkę własnego, utraconego świata.

Obraz jest genialnym popisem faktur. Proszę zwrócić uwagę, jak gęste, śmiałe pociągnięcia pędzla mistrza zderzają ze sobą skrajności: puszystość piór kakadu, chłód miedzianego dzbana, matową skórę dziecka i drapieżność lamparciej skóry, na której siedzi giermek.

Duveneck namalował to dzieło w Monachium, zamykając w nim całą ówczesną tęsknotę Europy za egzotyką Bliskiego Wschodu. Ale pod tym orientalnym sztafażem kryje się coś znacznie głębszego – uniwersalna opowieść o tęsknocie, samotności i pięknie, które rodzi się w najmniej oczekiwanych momentach. Zupełnie tak, jak ta lśniąca cytryna, która w oczach wrażliwego widza potrafi stać się początkiem nowej, poetyckiej opowieści.